Blog

Architectuurprincipes geven afgewogen bruikbare oplossingsrichtingen aan voor de CIO

Voor iedereen staat vandaag in de automatiseringsgids een goed verhaal te lezen over architectuurprincipes; de column van Daan Rijsenbrij. Een paar punten uit die column wil ik nu graag aanstippen en verder uitwerken. Een enkel punt dat niet in de column aan bod komt wil ook even behandelen, zoals de CIO die hoeder moet zijn van de architectuurprincipes voor de organisatie.

In mijn dagelijkse praktijk als enterprise architect kom ik vaak onduidelijkheid en onmacht tegen in relatie tot architectuurprincipes. Het wordt echt tijd dat enterprise architecten samen met de CIO werk maken van dit instrument waar veel kracht en macht van uit kan gaan.

Architectuurprincipes zijn het centrale thema, zo zegt Daan, in de digitale architectuur, naast architectuurvisualisaties. Daarbij zijn architectuurprincipes pas juist en bruikbaar indien ze de ontwerpruimte beperken. Ook is er nog veel meningsverschil over wat nu precies architectuurprincipes zijn. We zien dit bijvoorbeeld terug in de vele verschillende vormen waarin architectuurprincipes worden geformuleerd. Ik deel deze constateringen ten volle. Architecten kunnen niet vaak genoeg bezig zijn met het onderzoeken, achterhalen en herformuleren. Het is nog veel vallen en opstaan met de architectuurprincipes. MAAR Architectuurprincipes, in welke vorm of formulering dan ook aanwezig, zorgen volgens mij vaak voor kader stelling en geven richting. Wat in mijn ogen een groot probleem is, is dat veel organisaties GEEN architectuurprincipes opstellen, bijvoorbeeld aangaande hun eigen interne ICT-organisatie & ICT-activiteiten.

Wat enkele executives (bestuur en directie) in organisaties soms lijken te vergeten is dat zij als opdrachtgevers van organisatorische vernieuwing de touwtjes in handen hebben en moeten houden. De transformatie van de organisatie eenmaal opgestart loopt altijd door. Als de transformatie niet centraal gestuurd wordt, dan zal de organisatie in tientallen opgesplitste zelfstandige onderdelen door transformeren en zelfs hier door uit elkaar kunnen vallen.

Executives kunnen door strategische uitgangspunten en architectuurprincipes te gaan hanteren de meest complexe fundamentele organisatie vernieuwing beheersbaar besturen. Hiervoor hoeven denk ik maar vijf randvoorwaarden te worden ingevuld: 1-Executives moeten op de hoogte gebracht worden van deze materie, 2-de CIO moet zich als eigenaar en hoeder gaan zien van architectuurprincipes en op de uitkijk staan voor nieuwe bruikbare oplossingsrichtingen voor de organisatie, 3-de enterprise architecten moeten meer de taal van de executives gaan spreken om op basis van architectuurprincipes kandidaat uitgangspunten te gaan formuleren, 4- de architectuurprincipes moeten zo holistisch en contextloos mogelijk worden geformuleerd en als het kan zonder afhankelijkheid naar technologie of implementatie toe, 5-de architectuurprincipes dienen in de strategische uitgangspunten te worden gebruikt.

Strategische uitgangspunten en architectuurprincipes zijn wat dat betreft ondergewaardeerde management stuurinstrumenten voor de transformatie van een organisatie. Daar waar architectuurprincipes realistische bruikbare (technologische) oplossingsrichtingen aangeven voor de organisatie (er is een keuze gemaakt in strategic trade offs), geven strategische uitgangspunten aan waar je qua werkbare strategie de grens trekt bij het gebruiken van deze oplossingen. Strategische uitgangspunten en architectuurprincipes hebben elkaar nodig. Daarnaast zit kracht van deze soort uitspraken niet alleen in de inhoud, maar ook in wie achter deze uitspraken staat.

Eerst nu even twee voorbeelden ter verduidelijking van deze twee lastige managementbegrippen.

Een voorbeeld van een architectuurprincipe waarin een strategic trade-off zit is: "Informatie, mits tijdig, consistent en volledig, maakt duurzame vernieuwing mogelijk, technologie is niet meer dan een ondersteunend middel." (Correct geformuleerd is dit principe: Door informatie als een functionele en strategische productiefactor te gaan zien en onderdeel te maken van het businessmodel in plaats van te denken in technische oplossingen die nieuwe business enablen, is het mogelijk om bedrijfsprocessen fundamenteel te herontwerpen, waardoor een organisatie voor een langere periode voorsprong op de concurrentie neemt)

Een voorbeeld van een strategisch uitgangspunt waarin de visie en missie van een organisatie doorklinkt en waarin een architectuurprincipe is overgenomen is: "We streven naar 100% foutloze verstrekking van uitkeringen door te focussen op kwaliteit van dienstverlening en informatie in plaats van op de snelheid van digitalisering".

Hoe mooi zou het zijn als enterprise architecten bestuur en directie kunnen helpen met dergelijke architectuurprincipes en strategische uitgangspunten om kaders te geven aan beleidsmedewerkers en managers die strategie en beleid opstellen en hier uitvoering aan geven. Stel dat iemand komt met een plan om een nieuw informatiesysteem versneld te implementeren, of dat iemand komt met een nieuwe technologische oplossing die niet past bij de huidige standaarden. Dan kan hier op tijd en een krachtig STOP NU worden geroepen of nog beter: gericht op tijd sturen op een juiste aanpak.

Neem nu de stad Almere. Met een klein, kort en bondig principes document leggen ze een kader neer voor de duurzame ontwikkeling van de stad voor decennia.

Ik kan wat dat betreft er alleen maar voor pleiten dat architecten in organisaties zich veel meer gaan focussen en bezighouden met architectuurprincipes en strategische uitgangspunten. Ga maar eerst eens aan de slag en schrijf principes en uitgangspunten op, maak je daarna pas druk om juiste formulering en of het wel echt architectuurprincipes of strategische uitgangspunten zijn. Een definitie en begripsoorlog kun je altijd nog beginnen bij de koffieautomaat. Gebruik als start een korte lijst van strategisch thema's samen met het bedrijfsfunctiemodel en IT-domeinenmodel van de organisatie als raamwerk voor het verzamelen van strategische uitgangspunten en architectuurprincipes.

Bij veel organisaties is wel de visie, missie, strategie en architectuur aanwezig, maar zijn de strategische uitgangspunten en architectuurprincipes, die als grensrechter kunnen worden gebruikt, afwezig. Althans: op strategisch niveau bij bestuur en directie zijn ze vaak niet in beeld of bekend!!! Bij deze organisaties kan, voor zover ik kan overzien, veel minder snel worden ingegrepen als ze strategisch gezien uit de bocht vliegen (zie de ICT-project drama's van de afgelopen 2 jaar in de verschillende kranten) . Het is echter niet eenvoudig om even de voor nu en straks juiste architectuurprincipes en strategische uitgangspunten voor een organisatie op te stellen en te kandideren. Dit vergt speciale kwaliteiten van de mens die zich architect noemt: conceptueel denken, creativiteit, luistervaardigheid, communicatietalenten en visualisatietalenten.

Afsluitend geef ik zeven belangrijke do's mee zoals ik die op basis van onderzoek en in de praktijk ben tegengekomen:

  1. Zorg ervoor dat de CIO de eigenaar, hoeder en outlook is van de architectuurprincipes in de organisatie. In feite is de CIO dan de Chief Architecural Officer! De lead enterprise architect dient hem te voeden.
  2. Zorg ervoor dat de enterprise architecten de taal van de executives gaan spreken om te kunnen en mogen sparren en visualiseren over architectuurprincipes en uitgangspunten (in opdracht van de CIO). [Lees ook eens artikelen over conceptualiseren]
  3. Zorg ervoor dat in elk architectuurprincipe een realistische en bruikbare (technische) oplossing zit, maar wel in de vorm van een strategische afweging (trade off).
  4. Zorg ervoor dat het bestuur en de directie zich als eigenaar zien en voelen van strategische uitgangspunten.
  5. Zorg ervoor dat in de strategische uitgangspunten de architectuurprincipes worden gebruikt. En zorg ervoor dat doelen worden geformuleerd op basis van de strategische uitgangspunten.
  6. Houd je zelf en alle anderen in toom. Voorkom de principe-explosie. Een ministerie, ZBO, telecommer of bankverzekeraar heeft echt niet meer dan 50 strategische uitgangspunten en 50 architectuurprincipes. Dat is voor bestuur en directie meer dan voldoende. Er zijn bijvoorbeeld programma's in dit soort organisaties die meer dan 100 principes formuleren: voor 1 programma!?! Inconsistent en onbeheersbaar! En daar gaat het juist om: hoe houden we de organisatie en haar transformatie beheersbaar, adaptief en weinig complex?
  7. Maak een tekening op A2 formaat die je structuurvisie noemt. Zorg ervoor dat de vakken in deze tekening de strategische thema's, bedrijfsfuncties of IT-domeinen zijn. Plot in deze vakken de namen of titels van de architectuurprincipes en strategische uitgangspunten. Hang deze tekening op in de kamer van de CIO.

 

Ik ben overigens zeer geinteresseerd in welke ervaringen mensen hebben in het werken met architectuurprincipes en strategische uitgangspunten ivm mijn promotieonderzoek op het gebied van architectuurprincipes. Ik ben bezig een referentie-database aan te leggen aangaande architectuurprincipes en strategische uitgangspunten. Ook do's en dont's verneem ik graag. Reacties kunnen worden gemailed naar: mark@paauwe.info.

Deze blog is geschreven door Mark Paauwe. Heeft u ook iets wat u bezig houdt? Meldt u dan aan als auteur en plaats uw eigen blog
Categorie:   
Auteur
afbeelding van markpaauwe
Mark Paauwe
Dragon1 Inc. - CTO

Mark is zeer actief in het enterprise architectuur vakgebied. De kans is groot dat je hem op een evenement tegenkomt en dat het gesprek al gauw over architectuurvisualisaties en architectuurprincipes gaat.

Nieuwe reactie inzenden

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
Indien het niet lukt om een reactie te plaatsen, stuur dan uw reactie naar redactie@xr-magazine.nl.
Alle inzendingen dienen correct, professioneel en beschaafd te zijn. IP-adressen worden gelogd, maar niet gepubliceerd. De redactie van XR Magazine behoudt zich het recht voor om anonieme reacties (niet op naam) of zonder geldig e-mailadres, te verwijderen zonder kennisgeving. Ook reacties waarin commerciële uitingen worden gedaan en/of commerciële producten en diensten worden aangeboden worden door de redactie verwijderd of ontdaan van commerciële uitingen zonder kennisgeving.