Artikel

Kies strategisch voor en door architectuur!

In 2006 verscheen er al een boek over hoe architectuur als strategie is te gebruiken, een goed verhaal waar geen speld tussen te krijgen is. Nu meer dan vier jaar later zijn er nog steeds ondernemingen die wel architecten hebben, maar waarbij de directie nog onvoldoende architectuur als strategische activiteit ziet.

Architectuur is een strategisch stuurinstrument. Een architect heeft daarmee in projecten veel invloed op de vertaalslag van bedrijfsstrategie naar ICT-oplossingsrichtingen. Soms stellen architecten echter zonder concrete opdracht architecturen op, of maken ze onvoldoende te handhaven principes en te nieuwe concepten onderdeel van de architectuur.

Om als opdrachtgever / eigenaar van de bedrijfsvernieuwingen en ICT-innovaties het stuur op de kwaliteit van enterprise architectuur in eigen handen te houden, is het nodig om naar de volgende vier punten te kijken.

  1. Strategisch organiseren van enterprise architectuur
  2. Architecten moeten als ontwerpers bezig gaan
  3. Zorg dat echte architectuurprincipes worden geformuleerd
  4. Architectuurvisualisaties gaan gebruiken
     

Punt 1: Strategisch organiseren van enterprise architectuur

Positioneer het opstellen van een enterprise architectuur als een strategische activiteit die input is voor beleid. Alle fundamentele keuzes die in een architectuur zijn gemaakt, zijn voor de onderneming al gauw strategische keuzes. Het is een soort treinwissel; zijn de keuzes eenmaal genomen, dan is het moeilijk de wissel weer terug te zetten.

Architecten werken vaak op de ICT-afdeling, op tactisch niveau. Vanuit die positie is het onbegonnen werk om samen met de directie de strategische uitgangspunten van de onderneming te vertalen naar architectuurprincipes voor de vernieuwingsprogramma's. De afstand tot directie is voor veel architecten vanwege hun organisatorische positie te groot.

Als gevolg hiervan maken architecten vaak strategische keuzes zonder dat de opdrachtgevers (directie en topmanagement) hierbij voldoende betrokken worden.

Herpositioneer de architecten direct onder de directie en geef ze expliciete ontwerpopdrachten met voldoende mandaat mee en een duidelijke definitie van het resultaat en het doel van de architectuur.

Punt 2: Enterprise architecten moeten meer als ontwerpers bezig gaan

In de bouwkunde is een architect iemand die ontwerpen maakt. Hij gebruikt hierbij programma's van eisen voor het ontwerpen van een bouwwerk. Het conceptuele deel van het architectuurontwerp staat vaak gelijk aan de architectuur van het bouwwerk.

In ondernemingen is een architect iemand die architectuurdocumenten maakt. Hiervan zijn maar weinig programma's van eisen of ontwerpen. In de architectuurdocumenten staan veel uitgangspunten en randvoorwaarden die de architect zelf heeft bedacht en die niet zijn geaccordeerd door de opdrachtgever. Resultaat: een prachtig beschreven architectuur waar je veel aan zou kunnen hebben, maar waar niemand om heeft gevraagd, waar niemand eisen aan heeft gesteld en dus ook door niemand wordt gebruikt, helaas.

Punt 3: Betere architectuurprincipes formuleren

In het architectuurvakgebied is een heuse fout geslopen: de definitie van het begrip 'principe'. In de bouwkunde is het begrip principe iets om de gehandhaafde werking van systemen, fenomenen en concepten mee te analyseren en te begrijpen. De kwalitatieve resultaten die de werking van een concept produceert worden hergebruikt als argument voor de keuze van een concept of oplossingsrichting.

Principes worden momenteel nog te vaak onvoldoende gezien als de uitleg van de werking van concepten; zeker in de referentiearchitecturen is daar een verbeterslag in te maken. 'Door virtualisatie meer kostenbesparing en betere beheersing' is een voorbeeld van een echt principe. Principes behoren te gaan over het WAT en over het HOE.

Het advies is om altijd naast een architectuurdocument, een programma van eisen document te maken. Daarna dient alles wat in het architectuurdocument onder het kopje 'principes' staat, beoordeeld te worden: willen we dit graag of zou het zo moeten gaan werken? Zo ja, dan is het een eis of uitgangspunt en zetten we het in het programma van eisen. Staat wat als principe wordt onderkend ook zo in een bedrijfskundig of informatiekundig boek als concept? Zo ja, dan mag het als (basis van een) principe in de architectuur blijven staan met een verwijzing naar de literatuur. Tevens dient de architect te beargumenteren waarom het principe nodig is in het licht van eisen, randvoorwaarden, doelen en uitgangspunten in het programma van eisen.

Door een programma van eisen te onderkennen wordt de architectuurdocumentatie beter en wordt er tevens voor gezorgd dat architecten beter gaan luisteren naar wat opdrachtgevers en belanghebbenden vragen. Bovendien krijgen deze partijen meer de kans om hun (tegenstrijdige) wensen en eisen te uiten, waarna de architect er een con-sistent geheel van kan maken. Ook achteraf heeft het altijd zin om een programma van eisen te maken; dan wordt duidelijk tegen welke eisen de opdrachtgever geen 'ja' heeft gezegd. Een mooi leerpunt voor de volgende keer.

Punt 4: Architectuurvisualisaties gaan gebruiken

Architecten kennen vaak de kracht van architectuurvisualisaties niet en laten deze vaak onbenut. Als men dan toch de opdrachtgever wil overtuigen hoe iets zou moeten, waarom dan niet net zoals de bouwkundige broeders het doen? Een ontwerpschets, een situatieschets, een principedetailtekening, een structuurvisie, een domeinenmodel, een blauwdruk, een persona, een storyboard, een artist impression; stuk voor stuk visualisaties die de architect kan maken om opdrachtgevers en belanghebbenden snel en goede strategische keuzes (strategic trade-offs) te laten maken om die als ontwerpbeslissingen over te nemen.

In een architectuurvisualisatie kan heel goed de relatie worden gelegd tussen verschillende tegenstrijdige eisen van de opdrachtgever en een totaalconcept dat invulling geeft aan de behoeften én dat op zuivere wijze omgaat met de tegenstrijdige eisen. Met een schetsmatige visualisatie kunnen abstracte oplossingen met metaforen beter worden gecommuniceerd dan met tekst.

De dag dat een architect zichzelf voorneemt voortaan elk vraagstuk begrijpelijk visueel aan de opdrachtgever voor te leggen (met de keuze uit minimaal twee visualisaties), is de dag dat hij daadwerkelijk architect aan het worden is.

Categorie:   
Auteur(s)
afbeelding van markpaauwe
Mark Paauwe
Dragon1 Inc. - CTO

Mark is zeer actief in het enterprise architectuur vakgebied. De kans is groot dat je hem op een evenement tegenkomt en dat het gesprek al gauw over architectuurvisualisaties en architectuurprincipes gaat.

Nieuwe reactie inzenden

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
Indien het niet lukt om een reactie te plaatsen, stuur dan uw reactie naar redactie@xr-magazine.nl.
Alle inzendingen dienen correct, professioneel en beschaafd te zijn. IP-adressen worden gelogd, maar niet gepubliceerd. De redactie van XR Magazine behoudt zich het recht voor om anonieme reacties (niet op naam) of zonder geldig e-mailadres, te verwijderen zonder kennisgeving. Ook reacties waarin commerciële uitingen worden gedaan en/of commerciële producten en diensten worden aangeboden worden door de redactie verwijderd of ontdaan van commerciële uitingen zonder kennisgeving.