Artikel

Architectuurrollen, rollenspel en gewoonten

Voor het succesvol kunnen werken onder architectuur staan we in dit artikel stil bij de verschillende architectuurrollen die in de organisatie onderkend dienen te worden volgens de architectuurmethode Dragon1. Ook al is er veel ICT in de organisatie, uiteindelijk is alles mensenwerk en hangt succes altijd af van goede afspraken met elkaar. Wil de architect zijn rol in het rollenspel op een juiste manier kunnen vervullen dan zou hij of zij over een aantal gewoonten dienen te beschikken.

De architect als alleskunner

Volgens Dragon1 is de enterprise architect een ervaren en creatieve ontwerper die heel goed moet kunnen luisteren en vragen moet kunnen stellen aan de verschillende belanghebbenden, om een alom gewild en gewenst resultaat te kunnen ontwerpen dat kan worden gerealiseerd. De enterprise Architect (EA) is daarmee een echte alleskunner.

Hij of zij maakt architectuurontwerpen van (delen van) ondernemingen, ketens van bedrijven, bedrijven, bedrijfsfuncties in detail en de informatievoorziening en ICT-infrastructuur op hoofdlijnen. Hij of zij werkt aan de referentiearchitectuur en de enterprise architectuur. De enterprise architect begeleidt de realisatie van enterprise architectuurontwerpen in programma’s en projecten en controleert namens de opdrachtgever het eindresultaat.

De enterprise architect is een bruggenbouwer tussen business en ICT en de regisseur van het beeldvormingsproces. Om dat allemaal te kunnen doen moet je als persoon heel wat in huis hebben en de organisatie dient het werken onder architectuur op een juiste manier te hebben gefaciliteerd, waaronder het inrichten van de architectuurfunctie.

Architectuurrollen en rollenspel

Dragon1 onderkent diverse architectuurrollen voor het werken onder architectuur in de onderneming. Omdat architectuurontwerpen moeten leiden tot duurzame en toekomstvaste oplossingen die van strategisch belang zijn voor de onderneming, is het nodig dat iedereen eraan meewerkt om, heel transparant, open en voorspelbaar, een hoge kwaliteit van de duurzame en toekomstvaste oplossingen na te streven.

De rol van de architect is dat hij ervoor moet zorgen dat bestuur, directie en management als opdrachtgevers, uiteindelijk de eisen stellen of bekrachtigen aan de duurzame en toekomstvaste oplossing. De oplossing die wordt ontworpen is vaak een infrastructuur of voorziening die voor lange tijd door iedereen moet worden gebruikt. Het is dan zaak om bijvoorbeeld te voorkomen dat ook op tactisch of operationeel niveau eisen worden gesteld en bepaald aan de oplossing die ingaan tegen de strategie van de onderneming.

Dragon1 model - Architectuurrollen
 

Figuur 1: Het architectuurrollenmodel van Dragon1

Het architectuurrollenmodel uit figuur 1, laat de belangrijkste architectuurrollen zien die Dragon1 onderkent voor het werken onder architectuur in de onderneming. Architectuurrollen zijn tijdloze en ondernemingsonafhankelijke rollen die altijd door personen worden uitgevoerd. Zo is bij de ene onderneming de directeur de opdrachtgever van een architectuurontwerpopdracht en bij de andere onderneming het management of een stuurgroep.

In figuur 1 staan verschillende rollen aangegeven (in de blauwe ovalen). In de rechthoeken erboven en eronder staan voorbeelden van functies die invulling geven aan deze rollen. Echter, alleen deze rollen onderkennen en toebedelen bij het samenwerken is niet voldoende om succesvol onder architectuur te kunnen werken. Daar is namelijk een uitgebalanceerd rollenspel voor nodig: wie doet wat en wanneer?

Hoe ziet dat rollenspel er dan uit? Hoe spelen deze architectuurrollen hun spel? Hieronder staat in 11 punten uitgewerkt hoe de in figuur 1 onderkende rollen samen komen tot het maken van een architectuur van toegevoegde waarde.

  1. De architect of het architectuurteam krijgen van de opdrachtgever een architectuurontwerpopdracht voor het ontwerpen van een bouwwerk, een duurzame en toekomstvaste integrale bedrijfs-ICT-oplossing. De opdrachtgever dient de eigenaar te zijn of te worden van de oplossing dat gemaakt wordt.
  2. De architect is verantwoordelijk voor het zo goed mogelijk in beeld brengen en op papier krijgen van de kwaliteitseisen, strategische uitgangspunten, randvoorwaarden en voorkeuren van de opdrachtgever en alle groepen van belanghebbenden.
  3. De architect maakt gebruik van specialisten, in het bijzonder van consultants, engineers en constructeurs, voor het aanleveren van concepten, principes, elementen en componenten waar hij niet kundig genoeg in is. De architect maakt vooral gebruik van productspecialisten en technologie-experts om de combinatie van bepaalde productoplossingen en de combinatie van technologische concepten te laten beoordelen op een goede samenwerking.
  4. De stuurgroep is de groep van belanghebbenden waar de architect samen mee tot een goedgekeurd architectuurontwerp komt.
  5. De goedkeuringscommissie besluit of een bepaald bouwwerk conform het architectuurontwerp mag worden gerealiseerd.
  6. Onafhankelijke kwaliteitsbeoordelaars, bijvoorbeeld auditors, beoordelen en toetsen het architectuurontwerp op kwaliteitseisen zoals duurzaamheid, toekomstvastheid, betaalbaarheid, realiseerbaarheid en rendement. Hierbij baseert men zich op de beleidsrichtlijnen en kaders zoals bestemmingsplannen, wetgeving, strategie, referentiearchitectuur en rapporten van specialisten en constructeurs.
  7. De goedkeuringscommissie zoals het bestuur of de directie, neemt de adviezen van de kwaliteitsbeoordelaars over betreffende de oplossing. Dit voorkomt dat de architecten, managers en projectleiders hun eigen architectuurontwerpen en architecturen kunnen goedkeuren, wat nu in de praktijk vaak wel het geval is. De regel is dat bouwwerken zonder toestemming van de goedkeuringscommissie niet mogen worden gerealiseerd.
  8. Een goedgekeurd architectuurontwerp en bestek (gedetailleerde bouwspecificaties) kunnen door de opdrachtgever of de stuurgroep weer aan aannemers worden verstrekt als basis voor hun realisatieprojecten, de projecten waarin de oplossing wordt gerealiseerd. Het is van groot belang om het definiëren, analyseren, ontwerpen en realiseren van een bouwwerk in verschillende projecten te laten uitvoeren in een programma. Dit voorkomt onder andere dat in het realisatieproject op operationeel niveau bijvoorbeeld nog strategische keuzes kunnen worden gemaakt.
  9. Samen met specialisten en constructeurs ziet de architect toe op het realiseren van het architectuurontwerp en het detailleren van deze ontwerpen door ontwikkelaars, testers en engineers. Soms kan een afwijking van het architectuurontwerp buiten de vooraf overeengekomen afspraken vallen. In dit geval gaat de architect terug naar de opdrachtgever of stuurgroep om dit te bespreken.
  10. Bij het in beheer nemen van de oplossing en de inrichting van het technische en functioneel beheer worden de beheerders en het management ondersteund door de architect. De architect maakt visueel wat het bedoelde en beoogde beheer is.
  11. De architect ondersteunt ook de vertegenwoordigers van groepen van gebruikers bij het in gebruik nemen, beheren en gebruiken van de oplossing. De architect helpt gebruikers met visuele beelden, informatiemiddelen en informatiesessies op weg in het bedoelde en beoogde gebruik van de oplossing.

Zoals we zien werkt de architect met veel verschillende functies of mensen samen in de organisatie op operationeel, tactisch en strategische niveau. Adviserend, coachend en ondersteunend. Dit vraagt nogal wat van iemand die zich als architect. In de volgende paragraaf belichten we de gewoonten die van iemand een succesvolle architect maken.

De gewoonten van een architect

Architecten zijn, zoals al eerder gezegd, creatieve en zeer ervaren ontwerpers. Het zijn alleskunners. Het zijn mensen die veel van bouwkundige architectuur, landschapsarchitectuur, industrieel ontwerp, bedrijfskunde, informatiekunde, veranderkunde en bestuurskunde afweten. De concepten, elementen, principes en regels uit al deze vakgebieden kan de architect moeiteloos toepassen in een architectuurontwerp. Bij ervaren en goede architecten zien we vaak bepaalde gewoonten terugkomen.

Gewoonte 1 - Inspireert en verleidt

De architect inspireert en verleidt mensen om te kijken naar nieuwe mogelijke oplossingsrichtingen. Hij is regisseur van het beeldvormingsproces door het aandragen van visuele inzichten en overzichten die bijdragen aan het in korte tijd creëren van een gemeenschappelijk beeld en begrippenkader.

De architect helpt mensen om out-of-the-box te denken. Bovenal spoort de architect zijn opdrachtgevers aan tot het verstrekken van architectuurontwerpopdrachten op een vroeg moment in een bedrijfsvernieuwing of ICT-innovatie. De architect werkt er dagelijks aan om gezien te worden en in beeld te blijven als iemand die vroeg in ontwikkeling is te raadplegen. Daar is hij met architectuur en ontwerp van grootte toegevoegde waarde in het concretiseren van idee, visie en strategie.

Gewoonte 2 - Is zeer geduldig en hoffelijk, maar ook doortastend

De architect is een geduldig persoon. Hij wil en kan iets wel honderd keer opnieuw uitleggen. Hij heeft naast geduld, ook daadkracht en gaat niet zitten afwachten. Een architect neemt zelf beslissingen en als hij te weinig input krijgt, doet hij aannames die hij steeds ter toetsing bij de opdrachtgever neerlegt.

Gewoonte 3 - Legt de werking van de dingen uit

De architect vindt het leuk om uit te leggen hoe de dingen werken, waarom de dingen zo werken en welk effect ze hebben. Hij communiceert op een duidelijke manier de principes uit concepten, ontwerpen en architecturen. Hij legt de principes uit en geeft hierbij de causale verbanden aan.

Gewoonte 4 - Is koppig, maar flexibel

De architect heeft zijn eigen bedrijfskundige en informatiekundige visie op het geheel. Tegelijkertijd moet hij een architectuurontwerp maken dat past bij de onderneming en ervoor zorgen dat dit ontwerp goed wordt bevonden door de opdrachtgever en belanghebbenden. Het is aan de architect om in een politiekgevoelige omgeving en werkend op strategisch niveau de juiste keuzes te maken.

Gewoonte 5 - Onderhoudt en traint zijn professionele vaardigheden

Niemand zegt tegen de architect wat hij moet doen om op de hoogte te blijven in zijn vakgebied. Als professional heeft de architect een innerlijke drive die ervoor zorgt dat hij bijblijft. Nieuwe trends en ontwikkelingen in de industrie en de maatschappij pikt hij op om innovatieve concepten en principes te kunnen gebruiken in de architectuurontwerpen voor de opdrachtgevers.

Gewoonte 6 - Houdt zich aan de regels, zonder dogmatisch te worden

Een architect is meester in het ogenschijnlijk autonoom werken van alles en iedereen, of los van enige methode of standaard. Maar waarbij het architectuurontwerp dat hij maakt wel conform is aan standaarden en wordt goedgekeurd door de opdrachtgever of stuurgroep. De architect ontwerpt in vrijheid, maar houdt zich wel aan bepaalde regels zoals het bestemmingsplan, gedragscode, verordeningen, brancheregels en wetten.

Gewoonte 7 - Borgt het gebruik van de architectuurproducten

De architect maakt ontwerpen voor anderen die er mooie dingen mee kunnen bouwen. Hij documenteert de ontwerpbeslissingen en de architectuurdocumenten die hij in en voor zijn ontwerp gebruikt heeft zeer nauwkeurig. Doet hij dit niet dan is al zijn werk voor niets geweest. De architectuurproducten die de architect maakt en oplevert moeten altijd qua gebruik en beheer goed toegankelijk zijn en helder zijn in hun toepassing, nut of noodzaak. De architect dient hier zelf aan te werken.

Als iemand, zelfs zonder opleiding, van nature dit gedrag heeft, zal hij door de omgeving al gauw worden ervaren als een architect.

Samenvatting en conclusie

Werken onder architectuur gaat volgens Dragon1 verder dan het aanwijzen van iemand die alle processen, applicaties en servers in samenhang in beeld brengt en enkele richtinggevende uitspraken daaraan toevoegt waarbij vervolgens dit geheel voor iedereen als adviserend kader geldt. 

Als werken onder architect echt toegevoegde waarde dient te hebben bij het realiseren van visie en strategie is het randvoorwaardelijk om:

  1. Architecten in huis te hebben die een veelheid aan competenties en gewoonten in zich hebben.
  2. Met elkaar verschillende architectuurrollen af te spreken.
  3. Toe te zien op het hanteren van een rollenspel.

Ik hoor graag van u als reactie op dit artikel tot welke inzichten dit artikel bij u heeft geleid.

Dit artikel is gebaseerd op hoofdstuk 5 van het boek ‘Visuele Enterprise Architectuur’, over de open methode Dragon.

Categorie:   
Auteur(s)
afbeelding van markpaauwe
Mark Paauwe
Dragon1 Inc. - CTO

Mark is zeer actief in het enterprise architectuur vakgebied. De kans is groot dat je hem op een evenement tegenkomt en dat het gesprek al gauw over architectuurvisualisaties en architectuurprincipes gaat.

Nieuwe reactie inzenden

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
Indien het niet lukt om een reactie te plaatsen, stuur dan uw reactie naar redactie@xr-magazine.nl.
Alle inzendingen dienen correct, professioneel en beschaafd te zijn. IP-adressen worden gelogd, maar niet gepubliceerd. De redactie van XR Magazine behoudt zich het recht voor om anonieme reacties (niet op naam) of zonder geldig e-mailadres, te verwijderen zonder kennisgeving. Ook reacties waarin commerciële uitingen worden gedaan en/of commerciële producten en diensten worden aangeboden worden door de redactie verwijderd of ontdaan van commerciële uitingen zonder kennisgeving.