Artikel

CORA: Woningcorporaties lanceren referentiearchitectuur

Is CORA een nieuwe telg aan de NORA stamboom, weer een van een meisjesnaam voorziene architectuur in overheidsland? Nee hoor, het is een eigen initiatief vanuit de woningcorporaties. Wat is het dan en wat willen woningcorporaties met deze referentiearchitectuur bereiken? Hoe hebben de woningcorporaties de ontwikkeling aangepakt?

De lancering van CORA, de bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties, 18 maart 2010 op de Bouw- en ICT-beurs trok veel aandacht. Een week ervoor werd CORA binnen de branche geïntroduceerd op een bijeenkomst voor woningcorporaties bij koepelorganisatie Aedes. Marc Calon, voorzitter van Aedes, nam het resultaat symbolisch in ontvangst.

Waarom een referentiearchitectuur voor woningcorporaties?

Woningcorporaties merken dat bedrijfs- en ICT-architectuur belangrijk is geworden en denken in gezamenlijkheid meer te bereiken dan dat zij afzonderlijk zouden kunnen. Kennis delen wordt belangrijk gevonden in een branche waar met veel partijen - er zijn 463 woningcorporaties bij koepelorganisatie Aedes aangesloten - het gevaar van versnippering groot is. Bovendien is er veel diversiteit aanwezig, qua organisatiegrootte, qua ervaring en deskundigheid op ICT-gebied, qua missie en doelstellingen. Het NetwIT platform, een netwerk van verantwoordelijken voor het ICT-beleid bij woningcorporaties, begon een paar jaar geleden al met een verkenning naar bedrijfs- en ICT-architectuur, wat begin 2008 resulteerde in de publicatie Bedrijfs- en ICT-architectuur - Verkenning van de Corporatie Referentie Architectuur (CORA). In de loop van 2009 bundelden elf woningcorporaties hun afzonderlijke kennis en ervaring op het gebied van bedrijfs- en ICT-architectuur om de eerste versie van CORA vorm te geven.

Een gemeenschappelijk architectuurkader, kennisuitwisseling én het creëren van draagvlak waren de uitgangspunten voor de ontwikkeling van CORA. Om dat te bereiken kozen de initiatiefnemers voor het adagium ‘voor en door de branche’: gebaseerd op voorbeelden van individuele organisaties, een instrumentarium dat kan helpen bij de meest voorkomende knelpunten en met inbreng van heel veel branchekennis.

Aanleiding: waar woningcorporaties tegenaan lopen

De behoefte aan innovatie bij corporaties neemt toe als gevolg van veranderende behoefte aan dienstverlening bij klanten en profilering van corporaties op hun kerntaken. Woningcorporaties hebben daardoor behoefte aan meer flexibiliteit in organisatie, processen en informatievoorziening. Helaas bieden informatiesystemen dat niet altijd. De twee meest genoemde knelpunten zijn interpretatieverschillen over gegevens en onvoldoende flexibiliteit van de huidige kernsystemen. Hieronder volgt een toelichting op deze twee kernproblemen.

Onvoldoende eenduidigheid gegevens

Zelfs binnen één organisatie is de betekenis van basale gegevens niet helder. Het tellen van het aantal ‘verhuurbare eenheden’ en het bepalen van de mate van ‘leegstand’ of ‘mutatiegraad’ is geen sinecure als je niet precies weet volgens welke grondslag administraties zijn opgezet. Dat maakt het vergelijken van gegevens een ingewikkelde en tijdrovende zaak. Daarnaast kunnen de afnemers van informatie, intern maar ook extern (bijvoorbeeld toezichthouders), net iets anders vragen waardoor in de praktijk woningcorporaties worstelen met hun informatieontsluiting en daar veel tijd in moeten steken.

Inflexibiliteit kernsystemen

Bij veel corporaties is in de loop der jaren naast de kernapplicaties een pluriform landschap van applicaties ontstaan dat als geheel niet optimaal functioneert. De complexiteit is enorm toegenomen. Om een voorbeeld te noemen: traditioneel zijn informatiesystemen gericht op verhuren van eigen bezit. Het incorporeren van andere diensten zoals verkopen (met terugkoopregeling) past daar niet zomaar in. Het ontbreekt bovendien aan openheid, (op)deelbaarheid en koppelbaarheid waardoor de informatiesystemen niet goed geïntegreerd kunnen worden. Dat staat flexibiliteit en innovatie van dienstverlening en werkprocessen in de weg.

Een succesvolle aanpak

Het idee van een referentiearchitectuur is het bieden van het instrumentarium waarmee woningcorporaties hun eigen architectuur kunnen ontwikkelen en tegelijkertijd harmonisatie in de branche bereikt wordt. Hoe zet je daarin de eerste stap? Vanwege de problematiek zoals hierboven geschetst hebben verschillende woningcorporaties gewerkt aan een eigen bedrijfs- en ICT-architectuur. Vooral de grotere corporaties lopen als eerste tegen deze problematiek aan en zij hebben ook de armslag om een architectuurtraject uit te kunnen voeren. Echter wanneer dit losse initiatieven blijven, gaan ICT-leveranciers geen uniform herbruikbare oplossingen en componenten ontwikkelen.

Om recht te doen aan de diversiteit binnen de branche is ervoor gekozen de referentiearchitectuur zelf zo neutraal mogelijk te houden. Echt een kader bieden waarbinnen elke woningcorporatie haar eigen invulling kan maken. Er kunnen bijvoorbeeld andere strategische doelstellingen zijn wat zich doorvertaalt naar andere beleidsuitgangspunten en inrichtingskeuzen ten aanzien van bedrijfsprocessen en de informatievoorziening. Ook verschillen in aard, cultuur, organisatie en historie maken dat men andere keuzen maakt voor de aanschaf- of ontwikkeling van informatiesystemen, techniek en infrastructuur. Geen voorschrift voor een servicegeoriënteerde architectuur, best of breed of een ERP-centrische architectuur dus. Een referentiearchitectuur moet niets voorschrijven, maar wel de logische, inhoudelijke verschillen kunnen overbruggen. Een instrumentatrium dus om vast te kunnen stellen of we het over hetzelfde hebben.

De eerste versie van CORA heeft dat als hoofddoel. Eerst een logische (semantische) basis, om daarna mogelijk verdere stappen te zetten richting standaardisatie van componenten en gegevensuitwisseling.

Een overdaad aan theorie en modellen helpt ook niet bij een eerste versie. Daarom is binnen het generieke drie lagenmodel (bedrijfsarchitectuur, informatiearchitectuur en technische architectuur) gekozen voor slechts drie modellen. Een procesmodel op het niveau van bedrijfsarchitectuur en gegevensdefinities en informatiedomeinen op het niveau van informatiearchitectuur. Nog geen model op het niveau van de technische architectuur dus. Deze modellen helpen bovendien het beste bij het aanpakken van de grootste knelpunten.

CORA beschrijft de ‘gemiddelde’ woningcorporatie in geabstraheerde modellen. Om tot het resultaat te komen riepen de initiatiefnemers twee werkgroepen in het leven met deskundigen uit de eigen organisatie, begeleid door experts vanuit M&I/Partners. De ene groep richtte zich op de gegevens-definities, de andere op het procesmodel en de informatiedomeinen.

Resultaten

Gegevensdefinities

Uniforme gegevensdefinities dragen bij aan de eenduidigheid van gegevens van woningcorporaties.

Figuur 1: Model van gegevensdomeinen

CORA bevat definities van de belangrijkste objecten van woningcorporaties. Deze zijn verdeeld over vijf domeinen: vastgoed, relaties, overeenkomsten, projectontwikkeling en onderhoud. Definities van de Basisregistraties Adressen en Gebouwen (BAG) van de overheid hebben als uitgangspunt gediend. Ook in weergave (objectmodellering) heeft de BAG als inspiratiebron gediend.

Het domein ‘vastgoed’ beschrijft hoe de fysieke wereld is ingericht. Daarbij zijn verschillende typen fysieke eenheden onderscheiden die op hun beurt onderdeel uitmaken van panden, gebouwen, buurten en/of wijken. Ten opzichte van de fysieke wereld is gemodelleerd hoe deze administratief wordt geduid: verkoopbare eenheden, verhuurbare eenheden of clusters zijn administratieve fenomenen die in relatie staan tot eenheden uit de fysieke wereld. Dit onderscheid in fysieke en administratieve wereld is nieuw voor de informatievoorziening van woningcorporaties en biedt de zo gewenste flexibiliteit.

Gegevensdefinities kunnen woningcorporaties helpen met:

  • Interpretatie en gebruik van gegevens in de diverse administraties verbeteren
  • Informatie uitwisselen met derden
  • Betere managementrapportages maken
  • Eenvoudiger administratie van nieuwe diensten toevoegen

Focus op de primaire processen

CORA bevat een generiek dienst- en procesmodel. De focus van deze eerste versie ligt op de primaire processen die de diensten voortbrengen. De gedachte is dat diensten redelijk uniform zijn, evenals de logische procesflow, maar dat de procesinrichting van corporatie tot corporatie zal verschillen.

Figuur 2: Dienst- en procesmodel

Informatiedomeinen

CORA beoogt de totale informatiebehoefte van een organisatie weer te kunnen geven. Dat vereist een modelmatige aanpak. Informatiedomeinen zijn groeperingen van functionaliteiten die ten dienste staan van de processen. De modellering in informatiedomeinen helpt om de vertaling te kunnen maken naar de bestaande en missende functionaliteit van informatiesystemen.

Figuur 3: Informatiedomeinenmodel

Met informatiedomeinen kunnen woningcorporaties:

  • Informatievoorziening beter op de behoefte van processen afstemmen
  • Scherpere en uniformere programma’s van eisen op stellen bij aanbestedingen van informatiesystemen
  • Hun eigen, flexibele architectuur ontwerpen en invullen met de gewenste applicaties

Beheer- en doorontwikkeling

Eind van het jaar neemt NetwIT het beheer van CORA over van de 11 initiatiefnemers. Tot die tijd staan de activiteiten in het licht van introductie en ondersteuning, om te stimuleren dat woningcorporaties aan de slag gaan met CORA. Dat levert ook veel feedback op en suggesties voor doorontwikkeling. NetwIT zal vervolgens opdracht geven tot verdere ontwikkeling, naar verwachting weer volgens de succesformule ‘voor en door de branche'.

Meer informatie over CORA

De deelnemende corporaties zijn De Woonplaats, Eigen Haard, Lefier, Mitros, Portaal, Vestia, Wo-nenBreburg, Woonbedrijf SWS.Hhvl, Woonbron, Woonstad Rotterdam en Ymere. Adviseurs van M&I/Partners hebben de benodigde vakkennis en procesbegeleiding ingebracht. Marnix van Welie is de lead-architect van het traject.

Informatie over CORA kunt u vinden op www.netwit.nl/cora. Daar kunt u ook het CORA rapport aanvragen. U kunt u ook aanmelden op de LinkedIn groep ‘CORA: Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur woningcorporaties’

CORA: Vraag en antwoord

Op welke wijze is de CORA schaalbaar en wordt er rekening gehouden met de 'kleinere' woningcorporaties?

 

We willen de CORA toepasbaar laten zijn voor elk type woningcorporatie. Daarom is gekozen voor het uitgangspunt van neutraliteit voor wet betreft technische detaillering en focus vanuit bedrijfsdoelstellingen, juist omdat er diversiteit in de sector is voor wat betreft die aspecten. Er is onderkend dat de ‘kleinere’ woningcorporaties minder armslag hebben voor een eigen architectuurproject. Zij kunnen echter juist profiteren omdat leveranciers zich op CORA gaan richten en met CORA veel direct toepasbaar materiaal (bijvoorbeeld voor programma’s van eisen) beschikbaar is. Via de SEV wordt de dialoog met de ‘kleinere’ woningcorporaties opgezocht dit jaar.

 

Welke achterliggende architectuurtheorie is gebruikt bij het opstellen van de referentiearchitectuur?

 

We hebben niet gekozen voor een bepaalde architectuurtheorie. Het referentiemodel van BZK (lagenmodel) diende wel als uitgangspunt, evenals de architectuur van de basisregistraties van de overheid, met name de BAG. We hebben onderkend dat de belangrijkste modellen van in eerste instantie zijn: procesmodel, gegevensmodel (gegevensdefinities) en functiemodel (informatiedomeinen).

 

Zijn er accreditatieprocedures of richtlijnen voor consultancy bedrijven en toolleveranciers om advies te mogen geven omtrent de CORA of te verwerken in tooling?

 

Die zijn er nog niet, maar daar is met de opdrachtgevers wel al over gesproken. De aandacht gaat vooral uit naar de leveranciers van primaire systemen. Er is nu al vraag naar vanuit de markt, en de eerste partijen roepen zichzelf al uit als ‘CORA-compliant’. Bij de overdracht van het beheer naar NetwIT eind van het jaar, is dit één van de uit te werken punten.

 

Welke vervolgproducten staan hoog op het verlanglijstje?

 

De focus in het eerste jaar na verschijnen ligt op verspreiding, ondersteuning en draagvlakvorming. Uit dit proces komen de ontwikkelpunten.

 

Hoe kun je als woningcorporatie of als consultancybedrijf je kennis en ervaring inbrengen in de CORA voor de doorontwikkeling ervan?

 

Dit kan door je aan te melden via cora@netwit.nl of de CORA LinkedIn groep.

Categorie:   
Auteur(s)
afbeelding van marnixvanwelie
Marnix van Welie
M&I/Partners - Senior adviseur

Marnix van Welie is adviseur bij M&I/Partners. Hij houdt zich bezig met architectuurontwikkeling en -implementatie bij onder meer waterleidingbedrijven, gemeenten, woningcorporaties en de culturele sector.

 
Reacties
Edward van der Kust op vrijdag 13 mei 2011 20:37

Hi Marnix,

Leuk artikel in mijn speurtoch naar artikelen over "http://www.coramodel.com/". Kwam ik je publicatie tegen. Spreek je snel en keep up the good work

Nieuwe reactie inzenden

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
Indien het niet lukt om een reactie te plaatsen, stuur dan uw reactie naar redactie@xr-magazine.nl.
Alle inzendingen dienen correct, professioneel en beschaafd te zijn. IP-adressen worden gelogd, maar niet gepubliceerd. De redactie van XR Magazine behoudt zich het recht voor om anonieme reacties (niet op naam) of zonder geldig e-mailadres, te verwijderen zonder kennisgeving. Ook reacties waarin commerciële uitingen worden gedaan en/of commerciële producten en diensten worden aangeboden worden door de redactie verwijderd of ontdaan van commerciële uitingen zonder kennisgeving.