Artikel

Centralisatie of decentralisatie - wanneer houdt dit nu eens op?

In de ICT kennen we het fenomeen dat als de ICT-omgeving is gecentraliseerd, dat daarna bijvoorbeeld de stand van de techniek het weer interessanter maakt om te gaan decentraliseren in verband met kosten, schaalbaarheid of beheersbaarheid. En om vervolgens een paar jaar later weer te gaan centraliseren.

Zijn we nu in de ICT aan het decentraliseren of aan het centraliseren? En maakt de bedrijfskant van de organisatie juist niet de tegenovergestelde bewegingen? Wat drijft ons om dit continu te herhalen? Marktgerichter zijn of efficiënter werken? Of moeten we er maar eens helemaal mee stoppen? Deze vraagstukken gaan we in dit artikel verder verkennen.

Wanneer stoppen we ermee?

Het antwoord op de vraag wanneer dit fenomeen zal stoppen is waarschijnlijk: nooit! De reden daarvoor is dat steeds vaker een organisatie zich constant dient aan te passen aan haar omgeving en zich dient af te stemmen op haar ketenpartners om te kunnen blijven bestaan als organisatie. Dus als een organisatie groter wordt of samengaat met andere organisaties dan kan de nieuwe situatie een argument zijn om te gaan centraliseren of te gaan decentraliseren.

Ook als de ICT in de huidige situatie gecentraliseerd is qua aansturing, doorontwikkeling en beheer, dan kan een nieuwe ICT-oplossing het financieel aantrekkelijker maken om te gaan decentraliseren, omdat er bijvoorbeeld geen aparte functionarissen, op het hoofdkantoor, meer nodig zijn voor bepaalde beheerwerkzaamheden. Als na verloop van tijd er decentraal overal weer aparte functionarissen voor ICT zijn bijgekomen om wat voor reden dan ook, kan de organisatie weer besluiten om de ICT te gaan centraliseren, zodat het aantal functionarissen dat zich hiermee bezighoudt in totaal kan afnemen. En zo herhaalt dit zich jaar in jaar uit opnieuw.

Zijn we nu in de ICT aan het decentraliseren of aan het centraliseren?

In dit artikel bekijken we voor dit punt een trend binnen de overheid, met name bij gemeenten. We zitten momenteel binnen de overheid midden in een decentralisatieslag die e-overheidsdienstverlening heet. Gemeenten dienen bijvoorbeeld vanaf nu one-stop-shopping overheidsportalen te worden.

Decentralisatie is het leggen van de beslissingsbevoegdheden op meerdere plaatsen in een organisatie. Binnen de overheid betekent dit het overdragen van verantwoordelijkheden en bevoegdheden door de centrale overheid aan de lagere overheden en/of de leiding van bedrijven.

De Rijksoverheid stuurt op dit moment met behulp van onder andere referentie-architecturen, uitvoeringsprogramma’s en standaarden dit proces van de e-diensten-decentralisatie. Dit mondt uit in dat veel gemeenten nu diensten via internet gaan verlenen richting burger en bedrijf waarbij de gemeente dit in feite doet namens of als vertegenwoordiger van andere overheidsorganisaties, zoals ministeries.

Het gevolg van dit alles is dat bij bijvoorbeeld gemeenten de informatievoorziening en ICT-infrastructuur op een veel hoger peil dient te worden gebracht om naadloos en foutloos de nieuwe diensten te kunnen verlenen. Computerondersteund zaaksgewijs werken met ketenpartners vraagt van gemeenten een ultieme kennisinspanning. De Rijksoverheid stelt basisregistraties beschikbaar waar gemeenten brongegevens uit moeten putten, maar het verrijken van deze gegevens met de gegevens waar men lokaal behoefte aan heeft, daar is men zelf als gemeente verantwoordelijk en verplicht voor gesteld.

Kijken we in de toekomst dan is het wachten op de tijd dat de Rijksoverheid weer een aantal taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden gaat terug halen. Dat zal dan weer tot gevolg hebben dat de informatievoorziening en ICT van gemeenten weer kleiner wordt.

De decentralisatie slag van de Rijksoverheid is overigens ook te beschouwen als verkapte centralisatie: eigenlijk is het centralisatie met het gevoel van decentralisatie. Namelijk als de decentrale organisatie en ICT-omgeving verplicht zijn gebruik te maken van een centrale bron die in de toekomst zo groot is dat decentraal er bijna niets meer aan applicaties en gegevens wordt toegevoegd, wat is er dan decentraal aan? Alleen het gebruik? Of worden er toch ook verantwoordelijkheden en bevoegdheden overgedragen?

Service oriëntatie draagt bij aan het centraliseren van ICT en het decentraliseren van organisaties

De huidige stand van applicatie-communicatietechniek maakt dat via een landelijk netwerk een applicatie of database aan iedereen die is aangesloten op het netwerk zo snel beschikbaar kan worden gesteld alsof het lijkt dat de applicatie of database op je eigen computer staat. De techniek die hier veel voor wordt gebruik heet webservices. Dit is een wereldwijde standaard manier voor applicaties om via internet, intranet of extranet met elkaar veilig en snel te kunnen communiceren. Als applicaties met elkaar via webservices praten, dan hoeven ze niet van elkaar te weten door wie ze zijn gebouwd, in welke programmeertaal ze zijn geschreven of waar de applicatie fysiek staat. Het enige is dat de applicatie moet kunnen vragen op het netwerk of er een applicatie is die bepaalde diensten of functionaliteit biedt. Als deze andere applicatie er is en wordt gevonden, kan de vragende applicatie nu gaan communiceren met de andere applicatie.

Voor elke organisatie is het nu, theoretisch weliswaar, mogelijk om alle applicaties in de ICT te voorzien van webservices, zodat het niet meer uitmaakt waar op de wereld je de applicatie wilt gebruiken. Zo heeft de overheid in Nederland naast internet een Gemnet netwerk dat door gemeenten en andere overheidspartijen wordt gebruikt om applicaties met elkaar te laten communiceren op basis van webservices. In de  praktijk is het echter voor veel organisaties nog niet noodzakelijk, uitvoerbaar of betaalbaar om alles op webservices om te laten schakelen.

Een organisatie kan echter nu in feite wel zelf bepalen of ze geografisch gezien de business gaat decentraliseren en de ICT gaat centraliseren en vice versa. Dit omdat de ICT-oplossingen steeds meer locatieonafhankelijk en leverancieronafhankelijk worden vanwege onder andere de webservices. Beperkingen uit het verleden om te gaan centraliseren of decentraliseren zijn nu voor een organisatie wellicht weggenomen.

Regie en suboptimalisatie

Gerelateerd aan het vraagstuk van centralisatie en decentralisatie is het vraagstuk van regie en suboptimalisatie. Als een organisatie bijvoorbeeld ICT decentraliseert wil men natuurlijk wel de regie houden op de kwaliteit. Hiervoor worden in de praktijk vaak standaarden en architectuur meegegeven aan de gedecentraliseerde organisatie. Dit doet nu de Rijksoverheid ook met de e-overheidsdienstverlening en de basisregistraties.

Maar in de praktijk is er nog het lastige vraagstuk, dat decentralisatie ook veel kennis en kunde vraagt van de gedecentraliseerde organisaties. In al het ICT geweld blijft dit punt te vaak onderbelicht.
Suboptimalisatie, of gereguleerde wildgroei, stelt een organisatie in staat om decentraal maatwerk te leveren. Het kan een strategie zijn: suboptimalisatie. Gedurende een bepaalde tijd decentraal met suboptimale oplossingen te werken, om te zien welk suboptimale oplossing het beste werkt voor de organisatie. Vervolgens kan dan de beste oplossing als een standaard centraal ingezet worden. Regie en suboptimalisatie zijn daarmee belangrijke onderwerpen geworden voor de CIO.

Tenslotte

Omdat organisaties en ICT nog volop in ontwikkeling zijn en nieuwe trends elkaar in hoog tempo opvolgen, is het einde van de vicieuze cirkel van centraliseren en decentraliseren nog lang niet in zicht. Voor architecten geldt dat met deze wetmatigheid beter rekening gehouden moet worden bij het maken en vaststellen van architectuur.

Categorie:   
Auteur(s)
afbeelding van markpaauwe
Mark Paauwe
Dragon1 Inc. - CTO

Mark is zeer actief in het enterprise architectuur vakgebied. De kans is groot dat je hem op een evenement tegenkomt en dat het gesprek al gauw over architectuurvisualisaties en architectuurprincipes gaat.

 
Reacties
Ad Gerrits op maandag 17 mei 2010 14:18

"Het antwoord op de vraag wanneer dit fenomeen zal stoppen is waarschijnlijk: nooit!"
Ik waag dit te betwijfelen, zeker als het gaat om de harde kant van IT. Hard- en netwerkgebonden zaken zijn hard op weg om gemeengoed te worden. Net zoals bedrijven ooit hun eigen energievoorziening de deur uitdeden zal een flink deel van wat nu onder "ICT" valt ook verdwijnen. M.a.w. niet meer decentraal worden beheerd maar "ergens" centraal worden geleverd. Of het mainframe, mini, hoofdkantoor of cloud heet maakt daarbij niet zoveel meer uit.

Mark Paauwe op donderdag 3 juni 2010 16:05

Omdat er nog veel fundamentele innovatie zit in ICT, zullen lokaal / decentraal nog veel nieuwe ICT-initiatieven worden getest voordat ze centraal worden belegd als een soort infrastructuur, lijkt mij. Dergelijke nieuwe ICT-initiatieven worden dan ook eenvoudigweg niet de deur uitgedaan omdat ze eerst zeer experimenteel worden toegepast op zeer uiteenlopende wijzen en geen leverancier precies weet hoe ze het zouden moeten hosten of er een uniform verdienmodel mee moeten maken voor een groep klanten. Dit is tenminste het beeld dat ik krijg als ik naar de wereld van outsourcing kijk.

Op het gebied van energievoorziening komen op korte termijn ook lokale energievoorzieningsoplossing (een lange paal in de grond, efficiënte zonnecellen, warmte terugwinningsmodulen, etc...). Deze zullen in eerste instantie zeker niet ergens centraal worden geleverd volgens onderzoekers. Er zullen in het begin geen standaarden zijn waardoor het centraal leveren wordt bemoeilijkt. Dan weten de potentiële leveranciers ook niet waarin ze moeten investeren qua type of model.

Een ander punt is het zelf (toegangs)controle willen hebben van eigenaren over bepaalde content en resources. Deze behoefte maakt ook dat niet alles (en zeker innovatieve voorzieningen) meteen qua controle uit handen worden gegeven. Als we kijken naar de wereld waarin gemeenten zitten, dan is daar nog zoveel verdeeldheid over services, dat er voordat daar eensgezindheid over is bereikt, zich alweer een nieuwe innovatie zal aandienen, die toch eerst weer lokaal / decentraal in de praktijk wordt gebracht. Ook willen veel gemeenten denk ik, vanwege het not invented here syndrome, nu nog helemaal niet aan een servicesindeling die bij of door anderen is bedacht, als deze veel impact heeft op hun eigen situatie. Dus men gaat eerst zelf intern decentraliseren en voorzichtig centraliseren en dan voorzichtig extern centraliseren en daarna weer opnieuw (met event driven architecture of actor oriented architecture) decentraliseren en centraliseren, … Of men laat bijvoorbeeld een (tijdelijke) innovatie aan zich voorbijgaan.

Een zijstapje: centraliseren heeft als bijwerking inzicht en overzicht. Dat pakt lang niet altijd even positief uit. Toen banken voor de gewone man in beeld kwamen en hun salaris automatisch op de rekening werd gestort, in plaats van geldverstrekking in het café onder kerk, werd het voor moeder de vrouw ineens inzichtelijk wat manlief nou echt aan loon had en wat hij opdronk voordat hij thuiskwam. Dus centraliseren is niet altijd een gewenste optie.

Lokale en decentrale voorzieningen moeten eerst te standaardiseren zijn voordat ze centraal (geregisseerd) als een infrastructuur zijn aan te bieden. Omdat er in onderneming zoveel innovatie zit in voorzieningen (op bijvoorbeeld ICT-gebied), zullen organisaties blijven centraliseren, decentraliseren, centraliseren, decentraliseren, centraliseren, decentraliseren, … ergo…

Nieuwe reactie inzenden

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
Indien het niet lukt om een reactie te plaatsen, stuur dan uw reactie naar redactie@xr-magazine.nl.
Alle inzendingen dienen correct, professioneel en beschaafd te zijn. IP-adressen worden gelogd, maar niet gepubliceerd. De redactie van XR Magazine behoudt zich het recht voor om anonieme reacties (niet op naam) of zonder geldig e-mailadres, te verwijderen zonder kennisgeving. Ook reacties waarin commerciële uitingen worden gedaan en/of commerciële producten en diensten worden aangeboden worden door de redactie verwijderd of ontdaan van commerciële uitingen zonder kennisgeving.