Artikel

Op weg naar een gezonde en bestuurbare ICT-omgeving

Het is tijd voor meer ICT-besturing op de renovatie van een ICT-omgeving. Dit kan door het inzicht en overzicht voor de directie te verbeteren met behulp van architectuurvisualisaties.

Inleiding

ICT-Managers weten niet wat ICT-besturing (IT-governance) is, zo horen we steeds vaker! Alles wordt steeds ingewikkelder, het werkt vaak niet en de kosten voor ontwikkeling en beheer stijgen steeds meer. ICT-omgevingen zijn complex geworden en deels verouderd! En een deel van de processen die zich afspelen in de samenleving zijn afhankelijk geworden van de goede werking van de ICT-omgeving!

Dit zijn de ingrediënten voor veel nachtmerries van directies en managers van een ICT-omgeving. Helaas is dit voor veel grote organisaties in Nederland geen nachtmerrie maar de keiharde werkelijkheid. Neem bijvoorbeeld de ICT-problemen bij de politie van begin 2010 die zeer complex waren, waardoor het inloggen op het netwerk soms wel 20 minuten duurde.

Dit artikel, bedoeld voor architecten, managers en directieleden, staat stil bij het belang van het verhogen van de kwaliteit van ICT-omgevingen. Het beschrijft mogelijke oorzaken van de huidige toestand van veel ICT-omgevingen. Verder wordt er behandeld hoe met een ICT-besturing-cyclus en architectuurvisualisaties de kwaliteit van ICT-omgevingen kan worden verhoogd. Tenslotte wordt concreet aangegeven wat een architect, manager en directeur na het lezen van dit artikel kan gaan doen, op weg naar een beter presterende en controleerbare ICT-omgeving.

Wij zijn allemaal afhankelijk van ICT

Het verstrekken van uitkeringen en innen van belasting, het beheren van pensioenen en vermogens, het vervoeren van gevaarlijke grondstoffen, het verlenen van zorg en medisch hulp, het informeren bij rampen, het tegelijk afhandelen van tienduizenden vliegtuigpassagiers, het bewaken van transporten met gevaarlijke stoffen en het beveiligen van ons luchtruim, etc… . Dit zijn allemaal processen in onze samenleving die 7 x 24 uur moeten kunnen plaatsvinden. Al deze processen zijn echter zeer afhankelijk van ICT. Een vlekkeloze werking van de informatievoorziening en ICT-infrastructuur bij de verantwoordelijke organisaties vormt daarom een randvoorwaarde voor stabiliteit en een gevoel van veiligheid en geborgenheid in de samenleving. Een vlekkeloze werking vraagt om goed bestuur van de ICT-omgeving door bestuur, directie en management.

Managers weten niet wat ICT-Besturing is

Onlangs ondervroeg onderzoeksbureau Marqit [www.marqit.nl] 843 ICT- en algemeen managers in diverse sectoren naar hun kennis van compliance (handelen in overeenstemming met bepaalde regels) en ICT-besturing (garanderen dat ICT de bedrijfsstrategie en doelstellingen optimaal ondersteunt). Uit de antwoorden van respondenten komen de volgende opvallende feiten naar voren: Bijna de helft van de managers weet niet wat compliance en ICT besturing is. ICT’ers hebben minder kennis van de begrippen dan andere managers; Bij de overheid weet men minder van compliance en ICT besturing dan in het bedrijfsleven.

Deze resultaten maken dat nodig is om de mogelijkheden van ICT-besturing voor het verbeteren van de kwaliteit van ICT-omgevingen onder de aandacht brengen. Dit in combinatie met de huidige toestand van veel ICT-omgevingen. ‘Op welke technologieën, producten of methoden moet of kan worden gestandaardiseerd? En wat moet snel wordn uitgefaseerd?’ Het blijkt dus uit onderzoek dat dit vragen zijn die niet of nauwelijks worden gesteld of beantwoord door veel managers, waaronder ook ICT-managers.

ICT-omgevingen zijn complex geworden en deels verouderd

Veel grote overheidinstellingen, sociaal/maatschappelijke organisaties en financiële ondernemingen in Nederland beschikken over ICT-infrastructuren en informatievoorzieningen met onderdelen van vitaal belang die tien, twintig, dertig of veertig jaar oud zijn.

Men is in de jaren zeventig en tachtig begonnen met het in productie nemen van mini’s en mainframes in goed beveiligde en gerunde datacenters. Daarna is men deze mini’s en mainframes gaan ontsluiten door het aan elkaar koppelen van de eerste IP-netwerken met daarop de eerste generatie van client/server operating systeem software. Krachtige ICT-apparaten zijn op de werkplek gekomen en gaan daar voorlopig ook niet meer weg. In de jaren daarna zijn er vele nieuwe versies gekomen van bijvoorbeeld netwerkoplossingen en storage-oplossingen. Als sluitstuk heeft men eind jaren negentig massaal de ICT-infrastructuur open gesteld door het op internet aan te sluiten en veel zaken mobiel en wireless gemaakt. De virtualisatieslag van de ICT-infrastructuur samen met het gebruik van nanotechnologie en RF-IDs staan nu voor de deur te wachten. De ICT-infrastructuur heeft bij menige organisatie natuurlijk wel standaardisatie en harmonisatie ondergaan zoals op het gebied van IP-adressering. Echter is het overal nog lang niet uniform zoals op het gebied van digitale handtekeningen en multi-touch-schermen.

De informatievoorziening van organisaties heeft ongeveer een zelfde ontwikkeling doorgemaakt. Verschillende typen databaseoplossingen vormen sinds mensenheugenis het ‘kloppende’ hart van de informatievoorziening, vergezeld van datawarehouses om de data te monitoren. Organisaties hebben vaak tientallen gescheiden gegevensverzamelingen die niet op elkaar zijn aangesloten. Honderden informatiesystemen, bedrijfsapplicaties en webapplicaties, die steeds vaker zijn gebaseerd op services, maken informatieverwerking, financiële transacties en menselijke communicatie mogelijk bij een organisatie. De gebruikers krijgen via verschillende, soms exotische gebruiksinterfaces en -apparaten de ICT-oplossingen gepresenteerd, waarbij lang niet altijd met de menselijke maat rekening is gehouden.

De individuele ketenomkeringoplossingen en model-engines zijn de volgende stap: de consument of burger moet regisseur worden van het dienstverleningsproces, of hij nu wil of niet.
Nog steeds zijn enterprise datamodellen echter ver te zoeken, is de kwaliteit van data nog nauwelijks te meten en is de complexiteit van de informatievoorziening, die bestaat uit databases, processen, applicaties, interfaces en services, op een hoogtepunt. Fusies, ketens van organisaties die moeten gaan samenwerken, of een kortere time-to-market voor nieuwe producten en diensten moeten realiseren, worden hierdoor enorm bemoeilijkt.

Oorzaken van de huidige toestand van ICT-omgevingen

Het zelf managen, ontwikkelen en beheren van de ICT-infrastructuur en informatievoorziening door organisaties is veertig jaar lang een ‘way of living’ geweest met alle bestuurlijke en architectonische gevolgen van dien.

De overheid in Nederland is tekort geschoten in het op tijd leveren van adequate wet- en regelgeving om alles nog tijdig in goede banen te leiden (Zie voor meer informatie hierover de discussie omtrent de rijksbouwmeester voor de ICT van de afgelopen jaren). Maar in de organisaties zelf moet men toch ook wel de hand in eigen boezem steken. En vervolgens moet men onmiddellijk weer naar de toekomst kijken en een strijdplan trekken, want wachten kunnen we niet.

Thema’s zoals innovatie, verantwoord risico nemen, besturing van organisaties, systeemontwikkeling, kwaliteit, beheer en oplossingen implementeren worden in Nederland te weinig gestructureerd, projectmatig en procesmatig aangepakt. Terwijl dit al wel sinds de jaren tachtig had gekund.

Een grote oorzaak van de huidige toestand waarin de ICT-infrastructuren en informatievoorziening nu verkeren, ligt in het feit dat er verschillende ontwerpstijlen en bouwstijlen door elkaar heen zijn gebruikt. Voorbeelden van dergelijke ontwerpstijlen en bouwstijlen zijn: data oriëntatie, proces oriëntatie, component-based development, service oriëntatie en event-driven development.
Het is juist het aan elkaar knippen en plakken van de verschillende ontwerpstijlen en bouwstijlen dat maakt dat het geheel van IT minder van kwaliteit wordt. Tussen de verschillende ontwerpstijlen en bouwstijlen zitten vertaalslagen en interfaces, die de verwerkingscapaciteit en constructieve draagkracht niet ten goede komen. We ontwerpen en bouwen nu toch ook geen megastores in kantoorgebouwen uit de jaren vijftig op een fundering uit 1800. Daar zou echt niemand meer in durven te gaan.

Waar het aan schort is het erkennen en herkennen van complexiteit en suboptimalisatie. Complexiteit en suboptimalisatie die in de ICT aanwezig zijn, is lang niet altijd zichtbaar of herkenbaar in de directiekamer. Als pijn niet wordt gevoeld, waarom dan een dure kuur volgen om beter te worden?

Een aspect dat vaak onder de oppervlakte blijft bij het aan elkaar ‘koppelen’ van verschillende bouwstijlen en ontwerpstijlen, is dat dezelfde vraagstukken in ICT-infrastructuur en informatievoorziening, die steeds weer opnieuw opdoemen, door de jaren heen anders worden opgelost met andere patterns, constructies of mechanismes. Of nog erger: dat vraagstukken maar steeds half zijn opgelost en dat een nieuwe technologie wordt gezien als de echte oplossing.

We bedoelen hier een veelheid van vraagstukken over ICT-infrastructuur en informatievoorziening zoals connectiviteit, interfacing, beveiliging, herbruikbaarheid van componenten en constructies, inputcontrole, outputgeneratie, aansturing, monitoring, load balancing, massaliteit van gegevens, gegevensverwerking, gegevensopslag, gebruikersidentificatie en granulariteit van componenten. Steeds vaker wordt gelukkig architectuur ingezet om een halt toe te roepen aan het op een andere wijze of half oplossen van dezelfde vraagstukken.

Vergelijk dit alles maar met het renoveren van een zeer oud huis: gaskachels en open haarden worden integraal vervangen door op afstandbestuurbare CV, de ontbrekende badkamer wordt geplaatst, in onze ogen gevaarlijke koperen bedradingen en bakelieten stopcontacten worden vervangen door moderne geïsoleerde bedradingen met geaarde dubbele wandcontactdozen en asbest wordt indien toegankelijk verwijderd. Wij vinden het niet meer dan normaal dat een oud huis op dergelijke wordt aangepakt. Maar voor de ICT-infrastructuur en informatievoorziening is dit punt nog niet bereikt.

De te hoge en onnodige complexiteit van de ICT-infrastructuur en informatievoorziening heeft zich vertaald in een flexibiliteit, betrouwbaarheid, stabiliteit en beveiligbaarheid die lager is dan men wilde. Helaas kennen we uit de media diverse gevallen van dataverlies of langdurige storing met betrekking tot de processen genoemd in de eerste alinea, die de consument of burger direct hebben benadeeld en de betreffende organisaties een slechte naam hebben bezorgd.

Oplossingen voor een betere ICT-omgeving

Als we nu kijken naar de ambities en strategische intenties van de politiek en de grote organisaties in Nederland, dan hebben we met zijn allen een flink ICT-vraagstuk op te lossen.

De oplossing voor een hogere kwaliteit van ICT-infrastructuur en informatievoorziening zit hem echter niet in een andere technologie, oplossing of technisch ontwerp, maar in een andere ICT-besturing en ICT-architectuur.

De omvang van een ICT-infrastructuur en informatievoorziening, en dan met name het aantal verschillende componenten, toepassingsgebieden en gebruikers, is tegenwoordig zeer groot en divers.

Dat maakt dat er altijd veel verschillende type oplossingen naast elkaar zullen bestaan en nodig zijn. Architectuur is dan nodig om het geheel van ICT-omgeving te kunnen overzien en ervoor te zorgen dat de verschillende type oplossingen uit verschillende technologische tijdperken goed en toekomstvast in elkaar passen en voldoende kunnen samenwerken. ICT-Architectuur is niets anders dan het totaalconcept van de ICT-omgeving, waarin natuurlijk verschillende concepten met elkaar opgespannen voet staan.

Met ICT-architectuur wordt het mogelijk om gefocussed naar de ICT-concepten van de ICT omgeving te kijken. Dit kijken naar het conceptuele niveau verbergt hinderlijke details en geeft overzicht in verschillende richtingen en technologie die juiste elkaar bijten of elkaar ondersteunen. Een compleet globaal conceptueel overzicht van ICT geeft meer mogelijkheid en ruimte voor sturing dan een incompleet gedetailleerd functioneel of fysiek overzicht van ICT. Al was het maar omdat concepten eenvoudig aan strategische doelen en uitgangspunten en randvoorwaarden te koppelen zijn. De wenselijkheid, noodzakelijkheid en passenheid van de ICT-omgeving en haar inrichting bij de ondernemingsstrategie is met een conceptueel overzicht van ICT eenvoudig te doorgronden. Zonder dat is het bijna niet te doen, anders dan te vertrouwen op blauwde ogen.

Toezicht, verantwoording, sturing en beheersing vormen de kernen van besturing, maar hierbij is wel een landkaart nodig om mee te kunnen navigeren. Een architectuur kan hierbij ook uitkomst bieden.
Daarnaast zorgt besturing zorgt ervoor dat de architectuur goed als bestemmingsplan (een plan dat eisen en randvoorwaarden stel aan de invulling van domeinen/kavels) kan worden gebruikt en niet een vrijblijvende exercitie is. Besturing kan met een architectuur in handen, en in het bijzonder met architectuurvisualisaties, het ontwikkelen en het bouwen aan de ICT-infrastructuur en informatievoorziening in goede banen leiden.

Het is de uitdaging van directie en management van de ICT-omgeving van een organisatie om:
 

  1. te erkennen en te accepteren wat de echte oorzaak van de problemen is. Dit kan door bijvoorbeeld een oorzaak-en-gevolg keten af te lopen en hiermee symptoombestrijding te voorkomen
  2. te achterhalen en vast te stellen wat een realistische en toekomstig gewenste situatie is voor over drie tot vijf jaar
  3. te herkennen welke ontwerpstijlen en bouwstijlen door elkaar heen zijn gebruikt en te bepalen hoe men afscheid neemt van een ongewenste bouwstijl
  4. te kiezen voor bewezen toekomstvastere ontwerpstijlen en bouwstijlen, ICT-concepten en principes op het gebied van management, ontwikkeling, gebruik en beheer van ICT-infrastructuur en de informatievoorziening
  5. het uitstippelen van het pad van sloop, nieuwbouw, renovatie en vernieuwbouw waarlangs men een nieuwe ICT-omgeving bouwt
  6. het samenstellen van een slagvaardig team op basis van competenties dat de plannen kan uitvoeren; mensen die ook daadwerkelijk de juiste ontwerpstijlen en bouwstijlen kunnen hanteren
  7. het procesmatig uitvoeren van de plannen en het borgen van de kwaliteit, met behulp van de kwaliteitcirkel van Deming

En deze bovenstaande punten vormen een cyclus die steeds weer dient te worden herhaald.

De directie en het management van grote organisaties moeten in staat zijn te kiezen voor de ontwerpstijlen en bouwstijlen, ICT-concepten en richtinggevende ICT-principes die de architect hen aanreikt. Dit kan alleen als men een gemeenschappelijk beeld heeft van de huidige situatie, een realistisch en haalbaar beeld van de gewenste situatie, en men een risicoanalyse van de impact van de wijzigingen heeft op de huidige situatie.

Het maken van strategische keuzes met behulp van op principes gebaseerde architectuurvisualisaties
De eerste stap op weg naar een oplossing voor een kwalitatief hoogwaardige ICT-infrastructuur en informatievoorziening is dat directies van grote organisaties, visualisaties van ICT-architectuurontwerpen laten maken door architecten. In feite de ontwerpschetsen en ontwerptekeningen van de ICT. Vinden we het aan de ene kant normaal dat van een vliegtuig er altijd een ontwerp wordt gemaakt voordat deze wordt gebouwd, zo vinde we het niet normaal om een ontwerp te maken van de informatievoorziening en ICT-infrastructuur voordat deze wordt gebouwd. We moeten er zelfs om lachen als je zegt dat je vliegtuig kunt bouwen zonder ontwerptekening.

Visualisaties van ICT-architectuurontwerpen dienen te gaan over de onderwerpen: het besturen, managen, ontwikkelen, gebruiken en beheren van de ICT-infrastructuur en informatievoorziening. Dit worden ook wel use-cases of ICT-perspectieven genoemd.

Deze architectuurvisualisaties tonen bij voorkeur de principes die aanwezig zijn of moeten gaan gelden, als onderdeel van concepten, voor het besturen, managen, ontwikkelen, gebruiken en beheren.

Bijvoorbeeld op basis van IT-Service management vanuit de ICT-omgeving diensten aanbieden aan de interne gebruikersorganisaties is een concept dat pas voordelen gaat opleveren als het in een bepaalde mate voldoende conform de theorie is geïmplementeerd. Er dienen ICT-gerichte en bedrijfsgerichte maatregelen te worden genomen. Pas dan gaan de voordelige principes van IT-Service Management werken in de ICT-omgeving. Idem geldt voor bijvoorbeeld de concepten van open standaarden, rapid application development, e-inkoop, self service, virtualisatie en integraal klantbeeld voor meer cross-selling en upselling. En hoe de organisatie omgaat met een concept en welke principes gelden kan altijd gevisualiseerd worden.

Visualisaties kunnen inzichten en overzicht geven dat te gebruiken is bij besturing en strategische beslissingen door het tonen van in:

  • de indeling en ondersteuning in domeinen en systemen van bedrijfsfuncties en bedrijfsprocessen.
  • de gebruikte ICT-ontwerpstijlen en ICT-realisatiestijlen bij het inrichten van de bedrijfsfuncties en bedrijfsprocessen met ICT
  • de gebruikte concepten, elementen, componenten, objecten en technische producten
  • de gebruikte principes, wetten, regels en voorschriften
  • de gebruikte normen, standaarden en richtlijnen
  • het gebruik van constructies en patterns

 

De aanwezige aandachtspunten en kwesties (zoals problematische overgang van bouwstijlen of het anders of half oplossen van vraagstukken) van de eerder genoemde onderwerpen dienen hierbij bij voorkeur te worden gevisualiseerd.

Ook dienen de visualisaties in verschillende abstractieniveaus en beschouwingmomenten te worden gemaakt, afgestemd op het begripsniveau van de opdrachtgever zoals een bestuurder, directeur of manager.

Blauwdrukken en artist impressions of landschapskaarten met fotografische details zijn voorbeelden van type architectuurvisualisaties op A0-formaat, die uitermate geschikt zijn om de complexiteit van ICT-omgevingen over te brengen en te gaan beheersen.

Figuur 1, Overzicht van concepten en invulling van concepten in de ICT-infrastructuur op een A0-formaat-poster

Bovenstaande figuur is een voorbeeld van een architectuurvisualisatie die de complexiteit inzichtelijk maakt om één gemeenschappelijke digitale werkruimte te creëren voor medewerkers. Tientallen concepten met honderden technologieën en standaarden zijn er voor nodig om alle medewerkers van deze organisatie te voorzien van dezelfde standaard werkplek waar echt iedereen zijn of haar werk mee kan doen. Pas met deze poster aan de muur hebben beslissers overzicht, inzicht en de mogelijkheid om beheerst en gecontroleerd het mes te zetten in overbodige concepten, constructies, technologieën en standaarden.

Tenslotte

Iedere ICT-infrastructuur en iedere informatievoorziening zou eigenlijk inzichtelijk en overzichtelijk moeten worden gemaakt met visualisaties op groot formaat, anders is het bijna niet meer te overzien of bestuurbaar als geheel. De complexiteit, of beter gezegd entropie, van de ICT-infrastructuur en informatievoorziening is dermate hoog dat deze alleen door middel van architectuurvisualisaties naar boven komt. Het werken aan complexiteitsbeheersing en complexiteitsreductie stellen in feite het beschikbaar hebben van visualisaties van ICT-architectuurontwerpen verplicht.

Met behulp van architectuurvisualisaties de complexiteit in beeld brengen en aanpakken kan door het aantal verschillende soorten oplossingen en technologieën voor dezelfde vraagstukken in te kleuren en als ongewenst te duiden. Dit is één voorbeeld waarmee meteen de kracht van architectuurvisualisaties naar voren komt als instrument voor ICT-besturing.

Directie, wees een professionele opdrachtgever: vraag uw architecten om de juiste visualisaties van ICT-architectuurontwerpen!

Categorie:   
Auteur(s)
afbeelding van markpaauwe
Mark Paauwe
Dragon1 Inc. - CTO

Mark is zeer actief in het enterprise architectuur vakgebied. De kans is groot dat je hem op een evenement tegenkomt en dat het gesprek al gauw over architectuurvisualisaties en architectuurprincipes gaat.

Nieuwe reactie inzenden

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
Indien het niet lukt om een reactie te plaatsen, stuur dan uw reactie naar redactie@xr-magazine.nl.
Alle inzendingen dienen correct, professioneel en beschaafd te zijn. IP-adressen worden gelogd, maar niet gepubliceerd. De redactie van XR Magazine behoudt zich het recht voor om anonieme reacties (niet op naam) of zonder geldig e-mailadres, te verwijderen zonder kennisgeving. Ook reacties waarin commerciële uitingen worden gedaan en/of commerciële producten en diensten worden aangeboden worden door de redactie verwijderd of ontdaan van commerciële uitingen zonder kennisgeving.