Artikel

'Visuele Enterprise Architectuur hoort thuis in het hoger onderwijs'

Interview met Mark Paauwe over de open methode Dragon1

Mark Paauwe (1970) is Thought Leader op het gebied van Visuele Enterprise Architectuur. Mark heeft de methode Dragon1 ontwikkeld om visuele enterprise architectuur op een eenvoudig wijze te kunnen toepassen binnen organisaties. In zijn promotieonderzoek op het gebied van architectuurprincipes en architectuurvisualisaties, koppelt Mark inzichten uit het onderzoek en ervaringen uit de praktijk terug naar praktische oplossingrichtingen om ondernemingen duurzaam en innovatief te laten zijn. Samen met de Dragon1 Architecture Foundation is hij bezig om Dragon1 als open methode in te zetten op hogescholen en universiteiten.

Tekst: Dragon1 Architecture Foundation

Hoe ben je ertoe gekomen om architect te worden in Visuele Enterprise Architectuur?

‘Al vroeg maakte ik in mijn werk als business en ICT consultant kennis met werken onder architectuur. In de jaren tachtig en negentig was enterprise architectuur echt een vakgebied in opkomst met een aantal grote beloften. Met name complexe projecten in goede banen leiden, zodat we ICT-oplossingen konden realiseren die voor lange duur het werk van mensen aangenamer maken. Ik merkte echter dat de beloften niet werden ingelost en dat enterprise architectuur flink verschilde van gewone architectuur. Ik ben op enig moment begonnen om enterprise architectuur te bekijken zoals bouwkundige architecten dat doen. En ik merkte dat dit de toegevoegde waarde van enterprise architectuur deed toenemen. Vooral het creëren van globale overzichtsvisualisaties (structuurvisies en blauwdrukken) waarin duidelijk werd met welke oplossing bepaalde doelstellingen worden gerealiseerd, viel in zeer goede aarde. Als je dan merkt dat je jezelf daarmee onderscheidt van de rest is het logisch om je daarin verder te specialiseren.’

We komen er niet onderuit om deze vraag te stellen. Wat versta je onder architectuur en visuele enterprise architectuur?

‘Architectuur is een begrip waar je een gevoelsdefinitie bij kunt plaatsen en een analytische definitie. Architectuur is voor mij qua gevoel iets dat zich als een allesomvattend geheel presenteert en veel meer is dan alleen zichzelf. Bijvoorbeeld de Erasmusbrug is meer dan een brug; het is bijna een monument voor Rotterdam als logistiek centrum. Ook de oude Opera in Parijs is meer dan een opera. Het is de bron voor sagen en legenden zoals de ‘Phantom of the Opera’; het was een mijlpaal in de stalen constructiebouw en is qua kunst en muurschilderingen van zeer grote artistieke en historische waarde. Kortom de Opera is meer dan een opera. De opera is architectuur.

Visuele enterprise architectuur is een begrip waar meer een analytische definitie voor architectuur op past. Als we een onderneming als een bouwwerk beschouwen, dan is de architectuur daarvan het samenhangend geheel van toegepaste economische, sociale, bestuurskundige, bedrijfskundige, informatiekundige en technologische concepten die er samen voor zorgen dat het bouwwerk een samenspel is van een sterke constructieve dimensie, operatieve dimensie en decoratieve dimensie. Wat een organisatie nu te doen staat is om enerzijds in beeld te brengen waarom welke concepten zijn toegepast of noodzakelijk zijn en anderzijds hoe goed de concepten zijn toegepast en waar verbeterkansen voor het oprapen liggen. Doe je dit, dan kun je het succes van een organisatie besturen via visuele enterprise architectuur.’

Je bent zeer enthousiast over de mogelijkheden die visuele enterprise architectuur biedt in de organisatie, hoe komt dat?

‘Veel uitdagingen en vraagstukken van organisaties vandaag de dag, zoals e-dienstverlening, zaakgericht werken en ketengericht werken, kunnen zo complex worden, dat ze de organisatie gaan tegenwerken in plaats van helpen te innoveren en te concurreren. Dan worden tijd en geld en wellicht banen onnodig verspild. Ik zet me graag met veel energie in om mensen in de organisatie te laten inzien dat visuele enterprise architectuur een perfect strategisch stuurinstrument is om bedrijfstransformaties en innovaties in goede banen te leiden. En goed ingezet is visuele enterprise architectuur een aanvulling op strategie, beleid en informatieplanning. Op het moment dat men dit ook ziet is het genieten om te zien welke resultaten men ermee kan bereiken. Dit wil ik ook graag studenten meegeven. Zij worden straks de toekomstige architecten en managers van Nederland en gaan zich met deze uitdagingen en vraagstukken van organisaties bezighouden.'

Waarom ben je een open methode voor visuele enterprise architectuur gaan ontwikkelen?

‘Je staat niet op een dag op en je denkt bij jezelf: Laat ik eens een methode gaan ontwikkelen. Als ik de film terughaal dan komt het erop neer dat ik met een aantal mensen vaststelde dat we op een geheel andere, maar meer succesvolle, wijze architectuur in organisaties aan het toepassen waren dan dat gangbare methoden voorschreven. Al die jaren ben ik in feite op zoek naar op welke wijze dat dan wordt gedaan. En ik denk dat we nu zover zijn dat Dragon1 het dichtst in de buurt komt bij het correct beschrijven van een voorspelbare en herhaalbare succesvolle wijze van werken onder architectuur in organisaties. Drie aspecten die steeds voorop zijn gesteld op het moment dat we doelbewust de methode gingen doorontwikkelen waren: eenvoud van toepassing, het puur houden van de theorie en proof of concepts uit de praktijk. Dit heeft geresulteerd in een methode die bestaat uit meer dan twintig open standaarden die door een organisatie los van elkaar te gebruiken zijn, een methode die met een gebruikersvereniging en een stichting op open wijze wordt doorontwikkeld.’

Je bent nu bezig om Dragon1 gebruikt te krijgen in het onderwijs. Wat voegt Dragon1 toe bovenop wat nu al aan bod komt in colleges?

‘In de bedrijfskundige en informatiekundige opleidingen is nog veel plaats en ruimte in het grondiger bestuderen en überhaupt gaan visualiseren van de werking van de concepten die in die opleidingen worden aangedragen. Neem bijvoorbeeld het concept van self service, bijna elke organisatie kan er zijn voordeel mee doen, maar wat is daar precies voor nodig? Waarom lukt het daar wel,maar hier niet? Hoe beter je als student de werking en randvoorwaarden voor de werking van een concept begrijpt en kan visualiseren, des te beter ben je in je latere werk in staat de concepten succesvol toe te passen of te verbeteren. Nu is er wel aandacht voor architectuur in colleges, maar er is nog geen gerichte aandacht voor het analyseren en visualiseren van de werking van de principes van de aangedragen concepten. Met Dragon1 kan dat wel. Ik denk dat deze manier van kijken naar organisaties en hun vraagstukken met behulp van Dragon1 weer nieuwe kennis en mogelijkheden geeft aan studenten naast alle huidige strategische managementtheorieën.'

Kun je eenvoudig aangeven hoe enterprise architectuur op een visuele wijze dan volgens jou werkt als strategisch stuurinstrument?

‘Ik zal het proberen. Door als organisatie bewust bezig te zijn met het voorbestaan en het leveren van een bepaalde kwaliteit in producten en diensten, vergroot je ook het voortbestaan en de kwaliteit van wat je levert aan klanten. Hiervoor moeten lastige strategische zaken zoals identiteit, missie, visie op thema’s, uitgangspunten, beleid en bedrijfsdoelen in samenhang expliciet (visueel) worden gemaakt.

Vervolgens kun je naar de inrichting of structuur in bedrijfsprocessen, organisatiestructuren en ICT-middelen kijken van een organisatie en deze in termen van componenten en objecten visueel maken. De strategie en inrichting van een organisatie moeten op elkaar zijn afgestemd, bij elkaar passen, anders versterken ze elkaar niet. Dan realiseer je niet je doelstellingen. Visuele enterprise architectuur is als het ware de lijm of smeerolie tussen strategie en inrichting van de organisatie. De strategie vraagt indirect om de inzet van bepaalde bedrijfskundige en informatiekundige concepten, zoals bijvoorbeeld self service, procesmatig werken, het nieuwe werken en cloud computing. De inrichting van de organisatie maakt inzichtelijk hoe bepaalde bedrijfskundige en informatiekundige concepten fysiek zijn ingericht of geïmplementeerd. Visuele enterprise architectuur is kortweg gezegd in feite het geheel aan toegepaste bedrijfskundige en informatiekundige concepten. Door te werken met visuele enterprise architectuur wordt de noodzakelijk inzet, het gebruik en de wijze van toepassing van bedrijfskundige concepten en informatiekundige concepten expliciet en visueel gemaakt.

Als men niet onder architectuur werkt dan is meestal dit conceptuele niveau niet expliciet en al helemaal niet visueel. Het expliciet en visueel maken van het conceptuele niveau verbergt de complexiteit die aanwezig is op logisch en fysiek niveau in de organisatie en maakt het kiezen, bijsturen en toepassen van concepten beter stuurbaar door directie en beter realiseerbaar door engineers in de organisatie. Dus alles samengevat ga je met visuele enterprise architectuur alles in de organisatie aan elkaar linken of koppelen. Je gaat samenhang en afhankelijkheden zien en deze inzichten en overzichten visueel maken gebruiken als stuurinstrument.'

In je promotieonderzoek richt je je op architectuurprincipes en architectuurvisualisaties. Zijn dat twee onderwerpen waarin nog veel voor verbetering vatbaar is?

‘Jazeker. Iedereen, als je het op de man af vraagt, vindt dat er meer gevisualiseerd dient te worden bij architectuur, maar beste practices op dit gebied ontbreken nog in hoge mate. En ook architectuurprincipes worden gezien door alle architecten als één van de belangrijkste pijlers. Standaardisatie en effectief gebruik echter van architectuurprincipes is nog in vele organisaties verre toekomstmuziek. Een aantal architectuuraanpakken en methoden duiden fragmenten op het gebied van visualisatie en principes, maar in de praktijk loop je al snel over de grenzen heen die door deze aanpakken worden geschetst. En op dat moment ben je op jezelf aangewezen. Je moet dan als architect in feite steeds opnieuw het wiel uitvinden. Vragen die architecten nog steeds hebben is: Hoe moet ik dit aspect van de architectuur nu visualiseren voor de directie met het oog op het doel dat ik heb en dat ze het voldoende begrijpen? Is dit wel een principe wat ik nu formuleer en is dit wel het juiste principe voor de organisatie? Hoe zorg ik er nu voor dat er voor dit principe wordt gekozen en dat iedereen net zoals ik het principe belangrijk vindt. Om antwoord op deze vragen te kunnen geven voor architecten in het algemeen, ben ik in mijn promotieonderzoek op zoek naar een solide theorie die de bestaande manier van werken aanvult. Daarvoor is weer beter zicht op de huidige wijze van werken nodig.’

En hoe zorgt Dragon1 er dan voor dat voordelen worden behaald?

‘Dragon1 zorgt ervoor dat je kan laten zien aan je opdrachtgever welke impact bepaalde eisen en wensen hebben en welke impact een bepaalde oplossing met zich meebrengt. Door bijvoorbeeld het principe te visualiseren met een principetekening kun je de voor- en nadelen van een (deel)oplossingen letterlijk laten zien. Dit geeft je opdrachtgever het inzicht en ook de argumenten om de juiste beslissing te kunnen nemen. Op deze manier ben je als architect een ontwerper en tevens een strategisch adviseur voor de organisatie. Op basis van de gekozen oplossing door de opdrachtgever kan vaak veel geld voor de organisatie worden bespaard.'

Wat is voor jou een goede enterprise architect? Wat moet iemand dan in zich hebben?

‘Omdat visuele enterprise architectuur voor mij de kunst en kunde van het ontwerpen, realiseren en innoveren van ondernemingen is, moet een enterprise architect een ervaren creatieve ontwerper zijn. Hij of zij moet het in zich hebben, de drive, om iets te willen ontwerpen en de realisatie ervan begrijpen. Om te kunnen ontwerpen heeft hij enerzijds algemene kennis over bedrijfskundige en informatiekunde concepten die nodig zijn voor de moderne onderneming, maar net zo belangrijk is het hebben van voldoende domeinkennis. Als je alles weet van thuiszorg en woonzorg kun je beter voor een zorginstelling een visuele enterprise architectuur maken en toepassen dan wellicht bij banken of overheidinstellingen.’

Wat moeten de huidige en de toekomstige architecten in de organisatie doen om hun toegevoegde waarde te vergroten?

‘Ga niet zitten wachten, maar ga de boer op. Zoek je potentiële opdrachtgevers op, veelal de CEO, CFO en CIO, en zorg ervoor dat je een ontwerpopdracht krijgt. Maar een ontwerpopdracht krijg je pas als je aannemelijk maakt dat je de opdracht aankan. Dus wat ik doe is mijn opdrachtgever prikkelen met een voorbeeld van een glossy A3-formaat ontwerpboek (een platenatlas) en A0-architectuurposter met een organisatie in vier lagen (een soort strategische landkaart van de organisatie). Veel CxO willen dan ook graag dit soort visuele producten om te gebruiken ter ondersteuning van hun strategische managementbeslissingen en beter de risico’s te kunnen beheersen van programma’s en projecten. Ook moeten architecten veel meer dan nu de werking (de principes) van oplossingen (concepten) gaan schetsen en tekenen en bij elk begrip of woord dat ze hanteren nadenken over de betekenis ervan en hoe iemand zich een begrip voorstelt. Architectuur is wat dat betreft voor 50% communiceren. Als je je zo opstelt zoals ik doe, krijg je nooit de vraag: wat is de toegevoegde waarde van de architect? De opdrachtgevers zijn blij dat jij als een van de weinige je in ieder geval druk maakt over de issues die zij als CxO’s hebben.’

Hoe zie je enterprise architectuur zich in de nabije toekomst ontwikkelen?

‘Ik zie dat we binnen twee jaar het tijdperk achter ons laten dat architecten het analysewerk van anderen doen: lijsten maken van producten en diensten en processen in kaart brengen en applicatiemodellen opstellen. Het werk van de architect is ontwerpen. De producten, diensten, processen, applicaties en servers moeten gewoon altijd up-to-date in beeld zijn, pas dan kan de architect echt aan ontwerpen toekomen. Omdat architecten zich ook meer visueel gaan uitdrukken en hun klanten opzoeken zal in toenemende mate enterprise architectuur strategisch gebruikt gaan worden in de bestuurskamer en directiekamer.’

Wie is jouw voorbeeld op architectuurgebied?

‘Dat is een lastige vraag. Maar als ik dan iemand moet noemen, dan noem ik naast Vitruvius en de filosoof Kant, als mijn grote voorbeeld Leonardo da Vinci. Leonardo was iemand die minutieuze belangstelling had voor alles op aarde. Hij kon dagenlang zich vastbijten in iets om te leren hoe het in elkaar stak en werkte, om vervolgens deze kennis en ervaring te hergebruiken op een heel ander gebied. Daarvoor heeft hij zich zelf een kunst en kunde aangeleerd van het objectief observeren, documenteren en visualiseren. Ook dacht hij over alles zelf na, ook over de basis theorie die hij gebruikte. Kijk en dit zijn allemaal precies die aspecten die ik ook in mijn werk nodig heb en heb gehad om bijvoorbeeld te komen tot Dragon1 en de inzichten die ik nu heb op het gebied van architectuurprincipes.’

Wat doe je naast je werk bij Dragon1?

‘De wereld verkennen door te reizen en muziek te maken. Ik heb echt van mijn hobby mijn werk gemaakt. Als ik met mijn vrouw en dochter door Parijs loop en de Opera of het Louvre bezoek geniet ik van de gebouwen en de muziek. Er is nog zoveel te leren en te hergebruiken uit bouwkundige architectuur en muziek dat ik met 24 uur per dag te weinig tijd om van alles te horen, te zien en te genieten. Weten wat je ziet en begrijpen wat je ziet, en dan ervan hergebruik maken op een ander gebied. Dat is net zoals van Leonardo ook mijn persoonlijke ambitie.’

Wil je, naar aanleiding van dit artikel, meer weten over Dragon1 in het hoger onderwijs? Kijk dan op www.dragon1.org of op www.dragon1.com voor het promotieonderzoek van Mark Paauwe.

Categorie:   
Auteur(s)
afbeelding van markpaauwe
Mark Paauwe
Dragon1 Inc. - CTO

Mark is zeer actief in het enterprise architectuur vakgebied. De kans is groot dat je hem op een evenement tegenkomt en dat het gesprek al gauw over architectuurvisualisaties en architectuurprincipes gaat.

Nieuwe reactie inzenden

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
Indien het niet lukt om een reactie te plaatsen, stuur dan uw reactie naar redactie@xr-magazine.nl.
Alle inzendingen dienen correct, professioneel en beschaafd te zijn. IP-adressen worden gelogd, maar niet gepubliceerd. De redactie van XR Magazine behoudt zich het recht voor om anonieme reacties (niet op naam) of zonder geldig e-mailadres, te verwijderen zonder kennisgeving. Ook reacties waarin commerciële uitingen worden gedaan en/of commerciële producten en diensten worden aangeboden worden door de redactie verwijderd of ontdaan van commerciële uitingen zonder kennisgeving.